De strijd om kritieke grondstoffen wordt steeds vaker gevoerd met geopolitieke middelen, en juist daarom vragen toonaangevende Nederlandse organisaties om een versnelling van de circulaire economie. Volgens hen is het hergebruik van grondstoffen essentieel om de Nederlandse economie weerbaarder te maken en de afhankelijkheid van import te verkleinen.
Een brede coalitie van bedrijven en belangenorganisaties – waaronder VNO‑NCW, MKB‑Nederland, FME, de Jonge Klimaatbeweging, Koninklijke Metaalunie, Koninklijke VNCI, Natuur & Milieu en de Nederlandse Vereniging Circulaire Economie (NVCE) – dringt er bij het kabinet op aan om circulariteit een centrale plaats te geven in het economisch beleid.
Circulaire economie als strategische noodzaak
De discussie rond circulariteit speelt al langer, maar krijgt extra lading in de huidige geopolitieke context. Toegang tot grondstoffen bepaalt in hoge mate of sectoren als de (metaal)industrie, machinebouw en medische technologie kunnen blijven produceren – van ziekenhuisapparatuur tot smartphones.
De coalitie wijst erop dat Nederland beschikt over veel relevante troeven: kennisinstellingen, een sterke industriële basis, logistieke infrastructuur en bedrijven die klaarstaan om hun processen te verduurzamen. De ambitie om in 2050 een volledig circulaire economie te realiseren, wordt breed gedeeld, maar in de praktijk komt de omslag nog te traag op gang.
Knelpunten voor bedrijven: businesscase komt moeilijk rond
Ondernemers die willen investeren in circulaire oplossingen lopen tegen concrete barrières aan. Zo is het vaak lastig om de businesscase sluitend te krijgen, zeker in de beginfase. Investeringen in herontwerp, nieuwe productieprocessen, retourlogistiek en hoogwaardige recycling verdienen zich niet altijd direct terug.
Het gevolg is dat waardevolle productie- en recyclingcapaciteit verloren dreigt te gaan en innovaties blijven hangen in pilots of nichetoepassingen. Dit remt niet alleen de verduurzaming, maar maakt Nederland ook kwetsbaarder in de internationale grondstoffenstrijd.
Voorstel: slimme inzet van 1,5 miljard euro aan bestaande middelen
- het afdekken van de ‘onrendabele top’ van circulaire projecten, naar analogie van succesvolle instrumenten uit de energietransitie;
- het aanpassen van bestaande regelingen zodat deze beter toepasbaar zijn op circulaire businessmodellen;
- het versterken van regionale ketens, zodat grondstoffen en materialen langer en slimmer in omloop blijven.
Deze aanpak moet ervoor zorgen dat circulaire initiatieven sneller kunnen opschalen en commercieel levensvatbaar worden.
Europese spelregels en vraag naar circulaire producten
Naast financiële en fiscale maatregelen vragen de organisaties de regering om actief op te trekken in Europa. Rond nieuwe Europese initiatieven, zoals de aangekondigde Circular Economy Act, zien zij kansen om:
- de vraag naar circulair geproduceerde materialen en producten te vergroten;
- juridische belemmeringen weg te nemen die hergebruik en recycling nu in de weg staan.
Door hier als land een voortrekkersrol in te nemen, kan Nederland zowel zijn strategische autonomie vergroten als een toekomstbestendige industrie opbouwen.
“Grondstoffen zo hoogwaardig mogelijk hergebruiken”
Theo Henrar, voorzitter van technologiebrancheorganisatie FME, vat het belang kernachtig samen:
“Grondstoffen worden steeds vaker als geopolitiek instrument ingezet. Dat betekent dat we de grondstoffen die we hier hebben, zo hoogwaardig mogelijk moeten (her)gebruiken. Daarvoor zijn nu gerichte investeringen nodig, zodat bedrijven kunnen opschalen en we onze industriële basis duurzaam versterken.”
Bron: artikel FME.